أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
222
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
و گفت : بخوريد چون بديد كه نمىخورند گفتند : ابراهيم نديد كه ايشان نمىخورند براى آنكه او را عادت نبودى كه در مهمان نگاه كند چه عادت كريمان چنين باشد تا مهمان چنان كه خواهد طعام بخورد « 1 » و ساره از پس پرده بديد ابراهيم را بخواند و گفت : اين مهمانان تو طعام نمىخورند . او گفت : [ أَ لا تَأْكُلُونَ ] آنگه بترسيد از ايشان كه نبايد كه با او خيانتى و غدرى در دل دارند براى آن بترسيد ، چون بديدند كه ابراهيم از ايشان بترسيد ابراهيم را گفتند : مترس و او را بپسرى دانا و بردبار بشارت دادند . ساره چون عجل ايثار كرد كه ويرا چون فرزند دوست ميداشت او را بفرزندى چون اسحاق بشارت دارند . [ سوره الذاريات ( 51 ) : آيات 29 تا 37 ] فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَها وَ قالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ ( 29 ) قالُوا كَذلِكَ قالَ رَبُّكِ إِنَّهُ هُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ ( 30 ) قالَ فَما خَطْبُكُمْ أَيُّهَا الْمُرْسَلُونَ ( 31 ) قالُوا إِنَّا أُرْسِلْنا إِلى قَوْمٍ مُجْرِمِينَ ( 32 ) لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجارَةً مِنْ طِينٍ ( 33 ) مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُسْرِفِينَ ( 34 ) فَأَخْرَجْنا مَنْ كانَ فِيها مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ( 35 ) فَما وَجَدْنا فِيها غَيْرَ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ( 36 ) وَ تَرَكْنا فِيها آيَةً لِلَّذِينَ يَخافُونَ الْعَذابَ الْأَلِيمَ ( 37 ) ساره كه اهل وى بود چون بشارت فرزند بشنيد روى فرا كرد در صرّهء و صيحهء ؛ و گفتند : در جماعتى از زنان و طپنچه بر روى خود زد « 2 » و گفت : من پيرزنى نازايندهام پيرزنى نازاينده چگونه بزايد . در اخبار است كه ساره در وقت بشارت نود و نه ساله بود و ابراهيم را صد سال بود و ساره هرگز نزاده بود . فرشتگان گفتند : چنين گفت :
--> ( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافة : « بخلاف آنكه يكى گفت در مهمانى بخيلى : « أمدّ يدى فيه لا سرق لقمة * فيلحظنى شزرا فأعبث بالبقل » ( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « فأقبلت امرأته فى صرّة أى فى صيحة يعنى ساره كه اهل او بود بانگ برداشت و مراد به [ فَأَقْبَلَتِ ] نه اقبال ضدّ ادبار است إنما معنى آنست كه گويند : أقبل فلان يفعل كذا ؛ اى جعل يفعل كذا ؛ و گفتند : فى صرة اى فى جماعة من النساء و اصل الصرّ الجمع و منه الصرّة و قال امرؤ القيس : فألحقنا بالهاديات و دونه * حواجرها فى صرّة لم تزيّل اى فى جماعة البقر » اقول : المراد بالهاديات المتقدّمات من الوحش ؛ و بالحواجر المتخلّفات منها .